Hoe bereid je je voor op een tentamen?

Eerder dan de meeste mensen doen, en de reden is niet moralistisch. Het gaat om de tussenpozen. Dezelfde acht uur leveren meer op als je ze verdeelt over vier dagen dan als je ze op een dag stapelt, omdat je de stof tussendoor net genoeg vergeet dat het ophalen moeite kost. Die moeite is het werk dat het onthouden oplevert.

Als vuistregel: begin met overhoren zodra je een onderwerp een keer hebt gehad, ook al is de rest van de stof nog niet behandeld. Wachten tot je alles hebt gelezen is de gewoonte die het spreiden onmogelijk maakt.

Door terug te rekenen vanaf de tentamendatum en de laatste twee dagen leeg te laten.

Zet de tentamendatum op papier. Reserveer de laatste twee dagen voor herhalen en een oefententamen, niet voor nieuwe stof. Verdeel wat overblijft over de onderwerpen, niet over de bladzijden, want onderwerpen verschillen sterk in hoe zwaar ze zijn. Plan per dag een blok dat je zeker haalt in plaats van een blok dat precies past, want een planning die je op dag drie al niet haalt gooi je op dag vier weg.

De lege dagen aan het eind zijn geen luxe. Dat is de plek waar de vakken heen gaan die tegenvallen, en er valt altijd iets tegen.

Dan is spreiden geen optie meer en verandert de vraag: niet hoe je alles leert, maar welk deel je zeker wilt kunnen.

Zoek eerst uit hoe het tentamen eruitziet en hoe de punten verdeeld zijn. Begin bij de onderwerpen met het meeste gewicht en de meeste hoorcollegetijd, want dat is de beste voorspeller van wat er gevraagd wordt. Maak meteen oefenvragen in plaats van eerst alles te lezen, en gebruik het lezen om de gaten te vullen die de vragen blootleggen. Sla de onderwerpen over waar je nul staat en die weinig punten opleveren.

Dat is bewust selectief leren. Het is niet ideaal, maar het is beter dan alles half kennen. En de eerlijke kanttekening: dit werkt eenmalig. De stof die je zo leert is binnen een paar weken weg, dus bij een vak dat de basis vormt voor een volgend vak koop je er een probleem mee terug.

Ja, en van alles wat je kunt doen is dit het best onderbouwd. Jezelf toetsen kreeg het oordeel hoog nut in het overzichtsonderzoek van Dunlosky en collega's uit 2013, en Roediger en Karpicke lieten in 2006 zien dat een tekst een keer lezen en daarna twee keer overhoord worden na een week beter uitpakt dan diezelfde tekst drie keer lezen.

Twee dingen bepalen of het ook echt oplevert. Doe het onder tentamenomstandigheden, dus op tijd en zonder aantekeningen, want anders meet je herkennen in plaats van weten. En doe het niet pas op de laatste avond: het nut zit in wat je daarna nog kunt repareren. Een oefententamen op de laatste avond is een diagnose zonder behandeling.

Die krijgt meer beurten, niet meer tijd per beurt. Het gaat om hoe vaak je hem ophaalt, niet om hoe lang je ernaar kijkt.

Houd tijdens het overhoren een lijstje bij van wat je niet wist. Dat lijstje is je echte leerstof. Elke volgende ronde doe je alleen dat lijstje, waardoor elke ronde korter wordt en je tijd naar de stof gaat die je nog niet kent. Het alternatief, telkens weer van bladzijde een beginnen, betekent dat je het meeste oefent wat je al kunt.

Alleen als je elkaar overhoort. Samen de stof doorlezen is met zijn drieën herlezen, en herlezen kreeg laag nut.

Wat wel werkt is elkaar hardop uitleggen en elkaar vragen stellen waar je niet bij mag kijken. Uitleggen aan iemand anders dwingt je de stof uit je eigen hoofd te halen en legt precies bloot waar je hem niet begrijpt. Dat is dezelfde werking als jezelf overhoren, met iemand erbij die doorvraagt.