Welke leermethodes werken echt volgens onderzoek?

Het gaat om Dunlosky, Rawson, Marsh, Nathan en Willingham (2013), "Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques", gepubliceerd in Psychological Science in the Public Interest, jaargang 14, nummer 1. De onderzoekers namen tien veelgebruikte leermethodes door en gaven elke methode een oordeel: hoog, gemiddeld of laag nut.

Het oordeel hangt niet alleen aan de vraag of iets werkt. Het weegt ook of het werkt bij verschillende soorten stof, bij verschillende soorten toetsen, en of het werkt zonder training vooraf. Een methode die alleen werkt als je hem precies goed uitvoert krijgt daardoor een lager oordeel dan een methode die altijd wel iets oplevert.

Omdat ophalen iets anders is dan herkennen. Als je een hoofdstuk herleest komt alles bekend voor, en die bekendheid voelt als kennis. Bij het tentamen staat er geen tekst voor je neus en moet je het uit je eigen hoofd halen, en dat heb je dan nog nooit geoefend.

Roediger en Karpicke lieten dat in 2006 zien in een experiment dat sindsdien vaak is herhaald. Studenten die een tekst een keer lazen en daarna twee keer werden overhoord, scoorden na een week duidelijk hoger dan studenten die dezelfde tekst drie keer hadden gelezen. Het opvallende deel: direct na het leren dachten de herlezers dat zij het beter zouden doen. Ze hadden het mis, maar hun gevoel van beheersing was hoger.

Dat is de belangrijkste praktische les uit dit onderzoek. Het gevoel dat je de stof beheerst is geen betrouwbare meting van of je hem beheerst. De enige manier om dat te weten is jezelf toetsen.

Eerlijk antwoord: dat oordeel gaat over iets anders dan wat wij verkopen, en het is goed om te weten waar de grens ligt.

Dunlosky en collega's beoordeelden samenvatten als leeractiviteit: het nut van zelf de samenvatting maken. Dat kreeg laag nut omdat het resultaat sterk afhangt van hoe goed je bent in samenvatten. Studenten die er niet in getraind zijn, schrijven vooral over wat er staat, en dan levert het weinig op. Studenten die het wel kunnen halen er wel iets uit.

Het onderzoek zegt niets over het lezen van een samenvatting die iemand anders heeft gemaakt, want dat is niet getest. Dat is een gat in het bewijs, geen bewijs dat het werkt. Wat er wel over te zeggen is: een goede samenvatting bespaart je de uren waarin je zelf uitzoekt wat de kern is, en die uren kun je dan in overhoren steken. De winst zit dan niet in de samenvatting zelf, maar in wat je met de vrijgekomen tijd doet.

Een samenvatting waar je alleen doorheen leest is herlezen met minder bladzijden. Dat staat in dezelfde tabel hierboven, op laag.

Er is geen vast getal, maar er is wel een vuistregel uit het spreidingsonderzoek: hoe langer je de stof moet vasthouden, hoe groter de tussenpozen mogen zijn. Voor een tentamen over twee weken werkt het beter om vier keer twee uur te doen op vier verschillende dagen dan een keer acht uur.

Belangrijk is wat er tussen die momenten gebeurt. Je moet de stof net genoeg vergeten dat het ophalen moeite kost. Die moeite is precies het werk dat het onthouden oplevert. Ga je dezelfde dag drie keer over dezelfde bladzijde, dan kost het geen moeite meer en levert het ook niets meer op.

Drie dingen, in deze volgorde van opbrengst.

Begin eerder en in kleinere blokken, ook als je nog niet alles hebt gelezen. Gespreid leren met onvolledige stof levert meer op dan alles in een keer op de laatste twee dagen. Maak van elk leermoment een overhoormoment: sluit het boek, schrijf op wat je nog weet, kijk daarna pas na wat je miste. En bewaar een oud tentamen of oefentoets tot het eind, zodat je een keer onder echte omstandigheden meet waar je staat.